Het Europees Comité voor gegevensbescherming, kortweg EDPB, nam de verklaring aan op dinsdag 13 oktober. In dat comité werken de privacytoezichthouders van de EU-landen samen, ook de Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens. Het gaat om een eerste, voorlopige tekst van acht pagina's en niet om een bindende regel. Voorzitter Anu Talus vatte de zorg samen: de apparaten zien eruit als gewone brillen, maar ze hebben camera's en microfoons en zijn verbonden met internet. Mensen verdienen volgens haar duidelijke waarschuwingen en geen verborgen verrassingen.
Wat de toezichthouders vragen
De kern is zichtbaarheid. Omstanders moeten kunnen merken dat er wordt gefilmd, ook op straat. Het comité noemt een combinatie van middelen: een lampje dat bij elk licht goed te zien is en lang genoeg brandt, een geluid zoals de klik van een fototoestel, bediening met de stem, een melding op de telefoon van mensen in de buurt en een ontwerp waaraan je een slimme bril herkent. Die signalen moeten volgens Talus betrouwbaar zijn, lastig te negeren en altijd actueel.
Een paar zinnen springen eruit voor wie het Nederlandse debat volgt. Het mag volgens de verklaring niet mogelijk zijn om op te nemen als het lampje is afgedekt. Een wit lampje kan bovendien worden aangezien voor een weerspiegeling of zonlicht, en slechtziende mensen zien een lampje soms helemaal niet. Een melding op de telefoon mag nooit het enige signaal zijn, want niet iedereen heeft zo'n app aan staan en niemand mag via die meldingen de drager kunnen volgen. Met de signalen van nu blijven volgens het comité veel omstanders in het ongewisse.
De maker is verantwoordelijk, niet alleen de drager
Wie de bril alleen privé gebruikt, bijvoorbeeld om een filmpje met familie of vrienden te delen, valt in principe buiten de privacywet. Die uitzondering moet volgens het comité wel smal worden uitgelegd. Zet je beelden op een openbaar account op sociale media, of gebruik je de bril voor je werk of voor politiek, dan ben je zelf verantwoordelijk voor die gegevens en moet je mensen informeren. Los daarvan kan filmen strafbaar zijn, in sommige landen bijvoorbeeld in een kleedkamer.
De fabrikant en de aanbieder van de AI-dienst vallen altijd onder de privacywet. Ze mogen hun eigen plichten niet afschuiven op de gebruiker, ook niet met een regel in de voorwaarden. Analyseert de AI een camerabeeld waarop andere mensen staan om de drager antwoord te geven, dan is de aanbieder verantwoordelijk voor die verwerking. Toestemming vragen aan voorbijgangers is voor zo'n bedrijf volgens het comité nauwelijks te doen, en toestemming achteraf telt niet. Beelden van omstanders gebruiken om AI te trainen is daarom bijzonder moeilijk te verantwoorden.
Extra voorzichtig op gevoelige plekken
Het comité noemt plekken waar de bril extra gevoelig ligt: zorginstellingen, scholen en andere plekken waar kinderen zijn, kleedkamers, zwembaden, stranden en toiletten. Op het werk spelen ook het toezicht op personeel en de bescherming van bedrijfsgeheimen mee. Kinderen verdienen volgens de verklaring bijzondere aandacht, omdat zij minder doorhebben dat er een slimme bril in de buurt is en daardoor kwetsbaarder zijn voor heimelijk filmen.
Daarnaast raadt het comité instellingen aan die standaard privacyvriendelijk staan. Denk aan het onherkenbaar maken van omstanders, verwerking op de bril zelf in plaats van op een server, geen blijvende opslag als de bril alleen hulp geeft, beperkingen op gevoelige plekken via de locatie en een extra drempel voordat je iets op sociale media zet. Wie de hele dag filmt, kan dat volgens de verklaring niet rechtvaardigen met een algemene zorg om de eigen veiligheid.
Wat dit betekent voor het Nederlandse debat
Het kabinet zei eerder het Europese advies te willen afwachten voordat het over een verbod beslist. Een verbod staat er niet in: het comité legt geen termijn op en noemt geen enkel product onrechtmatig. Wel zegt het dat de huidige signalen tekortschieten, en dat is precies het punt waarop de Consumentenbond, Offlimits en The Firewall Meta aanspreken. Meta zegt dat het lampje van zijn brillen knippert tijdens het opnemen en dat het bedrijf meerdere stappen heeft gezet tegen knoeien met dat lampje.
De toezichthouders vragen de industrie om gezamenlijke normen en willen campagnes zodat mensen een slimme bril leren herkennen. Ze kondigen meer werk aan, ook over andere camera's die dezelfde vragen oproepen, zoals deurbelcamera's en dashcams. Tegelijk verscheen het rapport The connected gaze, geschreven door een externe onderzoeker op verzoek van de Franse toezichthouder. Dat beschrijft hoe slimme brillen soms worden gebruikt om anderen in de gaten te houden of om bewijs te verzamelen. Het rapport is niet het officiële standpunt van het comité.
Wat dit betekent als je een slimme bril hebt of wilt kopen
Voor jou als gebruiker verandert er nu niets. Je mag een bril met camera blijven dragen, en de verklaring zegt nadrukkelijk dat puur privégebruik meestal buiten de privacywet valt. Wel is dit het lijstje waarop fabrikanten de komende tijd worden beoordeeld. Heb je een Meta bril met opnamelampje, zoals de Ray-Ban Meta gen 3 Aviator op de foto, laat het lampje dan vrij en vertel mensen dat je filmt. Dat is precies wat de toezichthouders van iedere drager verwachten.
Twijfel je over een aankoop, bedenk dan eerst wat je met de bril wilt. Filmen is het onderdeel waar alle discussie over gaat. Gebruik je de bril vooral voor muziek, bellen en de assistent, dan is een model zonder camera een rustige keuze. In onze koopgids zie je per slimme bril met camera of zonder wat erin zit.
