Beide voorbeelden kwamen op 19 oktober naar buiten. De HvA publiceerde een interview met de onderzoekers achter een VR-film over geriatrische revalidatie, en kennisplatform Tech@doptie schreef over een workshop waarin docenten van Rijn IJssel zelf met VR-oefengesprekken aan de slag gingen. In beide gevallen gaat het niet om spelletjes, maar om de VR-bril als lesmiddel: je ervaart iets wat je anders alleen uit een boek of van horen zeggen kent.
Een kwartier revalideren als oudere patiënt
De film duurt vijftien minuten en volgt een oudere van de opname in het ziekenhuis via het revalidatiecentrum tot het herstel thuis. Je kijkt in 3D en 360 graden, met een VR-bril en een koptelefoon op, en ziet alles vanuit de patiënt. Fysiotherapeut Anne Lubbe van Vivium Naarderheem maakte de film voor haar promotieonderzoek bij Amsterdam UMC naar hoe revalidanten zelf de kwaliteit van hun zorg ervaren. Lector Marjon van Rijn en associate lector Margriet Pol zijn haar copromotoren.
Het script komt uit eerder onderzoek: een literatuurstudie en interviews met revalidanten. Volgens de wetenschappelijke publicatie filmde het bedrijf VR Gorilla de scènes met vrijwillige acteurs die zelf in de geriatrische revalidatie werken. De film kwam er met steun van een vriendenstichting van Vivium; de HvA en UNO Amsterdam noemen die stichting elk met een andere naam. Welke VR-bril de kijkers opzetten, staat in geen van de bronnen.
Wat zorgprofessionals ervan vonden
De onderzoekers lieten de film in 2024 zien aan 160 zorgprofessionals van vier organisaties voor geriatrische revalidatie, en spraken daarna met 18 van hen in focusgroepen. De resultaten staan in het vakblad Age and Ageing van juni 2026. Ruim acht op de tien deelnemers zeiden dat de film hun begrip voor de ervaring van ouderen vergrootte, 95 procent zou hem een collega aanraden en gemiddeld kreeg de film een 8,3.
Drie thema's kwamen steeds terug: je overweldigd voelen, afhankelijk en kwetsbaar zijn, en vaste routines van het personeel die voor een oudere verwarrend zijn. "Veel dingen doen we uit gewoonte", zegt Pol tegen de HvA. Van Rijn noemt een scène confronterend, omdat die in de praktijk echt zo gebeurt. De onderzoekers wijzen er zelf op dat alleen direct na het kijken is gemeten. Of zorgverleners daarna ook anders gaan werken, moet nog blijken.
De film wordt nu gebruikt in de bacheloropleiding Verpleegkunde en in een workshop voor maximaal dertig deelnemers, die de HvA landelijk aan zorgorganisaties aanbiedt. Daar kijken fysiotherapeuten, ergotherapeuten en verpleegkundigen samen, en soms ook schoonmakers en baliemedewerkers. Als volgende stap denken de onderzoekers aan een virtuele patiënt die reageert op wat je zegt.
Oefengesprekken met een virtueel personage
Zo'n gesprekspartner bestaat al, in een andere vorm. Bij Pedagogisch Werk van ROC Nijmegen oefenen studenten gesprekken met software van het Nederlandse bedrijf CleVR. De student zet een VR-bril op en staat bijvoorbeeld op een schoolplein of in een woonkamer. De docent bestuurt een virtueel personage en praat via een microfoon live met de student, met een stem die wordt vervormd zodat hij bij het personage past. Vaak kijken vijf of zes medestudenten mee en geven ze feedback.
Tijdens de workshop van Tech@doptie probeerden docenten van Rijn IJssel het zelf, onder meer van Zorg en Welzijn, Veiligheid, Nederlands en Engels. "Het voelt alsof je met een echt persoon staat te praten", zei zorgdocent Irma. CleVR komt uit de geestelijke gezondheidszorg. Volgens het bedrijf heeft de VR-therapie daar een CE-keurmerk als medisch hulpmiddel en wordt hij sinds maart 2023 vergoed binnen cognitieve gedragstherapie. De mobiele VR-kar met het hele systeem staat nu in Nijmegen en mag ook door Rijn IJssel worden gebruikt.
De les uit de workshop is nuchter: begin niet bij de techniek, maar bij wat een student moet leren. Soms past VR, soms een gewoon rollenspel of een trainingsacteur. De meerwaarde zit volgens de deelnemers in veiligheid, herhaling en beschikbaarheid. Je kunt een moeilijk gesprek oefenen voordat je het echt voert, en je bent minder afhankelijk van wat er toevallig op je stage gebeurt.
Wat dit betekent als je zelf met VR wilt oefenen
Beide toepassingen draaien op gewone VR-brillen. Een 360-gradenfilm bekijken kan op vrijwel elke bril. Voor interactieve software zoals die van CleVR heb je het systeem nodig waarop de maker zijn programma laat draaien. Wil je als zorgorganisatie of school zelf beginnen, vraag dan eerst bij de maker welke bril wordt ondersteund en of het beeld op de bril zelf of via een laptop loopt.
Wil je zelf ervaren hoe zo'n 360-gradenfilm voelt, dan is een bril zonder pc en zonder kabels het makkelijkst, zoals de losse Meta Quest 3. Die zet je op en je kijkt. Welke bril bij jouw gebruik past, met of zonder pc, zie je in onze koopgids als je een eigen VR bril kopen wilt.
